Historie

  • 1735

    Het gemeentelijk monument Nieuwstraat 9 is waarschijnlijk in de eerste helft van de 18e eeuw als tabakspakhuis gebouwd door de Joodse familie Italiaander. Deze Serfardische koopliedenfamilie was ook eigenaar van het tegenoverliggende herenhuis 'met de hoge stoep' en een tabakspinnerij in dezelfde straat.

  • 1783

    Na het overlijden van Rachel Rees, weduwe van Isaac Italiaander Mordechais, deden hun Amsterdamse erfgenamen in 1783 het tabakspakhuis en het herenhuis van de hand. De weduwe zelf had twee jaar eerder de tabakspinnerij op de hoek Nieuwstraat/Koetsendijk al verkocht.

  • 1800

    In de 19e eeuw was het pakhuis Nieuwstraat 9 achtereenvolgens eigendom van de Amsterdamse koopman Jan Ancker en van de door onderlinge huwelijken verbonden families Prins en Mouw.

  • 1850

    In de tweede helft van genoemde eeuw verhuurden de families Prins en Mouw het pakhuis voor een zacht prijsje aan het Algemeen werkfonds, ter exploitatie van een mattenfabriek. In deze fabriek werden in de wintermaanden kinderen uit hulpbehoevende Nijkerkse gezinnen aan het werk gezet. Lees meer

    In februari 1861 werkten er bijvoorbeeld 92 kinderen, waarvan 40 jonger dan 14 jaar. In principe moesten de kinderen er van zeven uur 's ochtends tot acht uur 's avonds matten vlechten, maar kinderen vanaf 12 jaar kregen 's avonds tussen vijf en zeven uur onderwijs in de stadsarmenschool naast het stadhuis. Het bestuur van het Werkfonds formuleerde als pluspunt van de tewerkstelling van kinderen uit behoeftige gezinnen: 'Het jongste geslacht van de allerlaagste klassen der maatschappij groeit minder dan vroeger op in luiheid (...), maar wordt daarentegen aan orde en arbeid gewend. In tijden waarin het werk schaarsch is heeft menigeen de gelegenheid zich met zijn gezin door eigen arbeid te onderhouden, die anders ten laste der liefdadigheid zoude komen. Zoo wordt het eergevoel gespaard'.

  • 1869

    De buren van de mattenfabriek klaagden in 1869 in een ingezonden brief in de Nijkerkse Courant over het luidkeels zingen door de kinderen van weinig stichtelijke liederen, met name in de ochtenduren: Lees meer

    'Elken morgen, behalve des Zondags, als de gaslantaarns nog branden (...), worden de bewoners van de Nieuwstraat geplaagd door een oorverdovend zingen, of liever schreeuwen, van de jeugdige mattenfabrikanten'. De opzichter van de mattenfabriek nam het in dezelfde krant echter v oor de kinderen op en hekelde hierbij tevens fijntjes enkele langslapers in de Nieuwstraat: 'De kinderen weten niet dat een fatsoenlijk mensch op bed ligt tot zeven, nog minder van tot tien uur, zoo als er ook al zijn (...). Speeluren hebben ze niet, zij moeten dan geheelen dag werken en gaan 's avonds naar school. Och buren, schikt u er wat in!'.

  • 1903

    Het bekende kinderwetje van Van Houten zou in 1874 ook in Nijkerk fabrieksarbeid door kinderen onder de 12 jaar verbieden. Het aantal in de mattenfabriek aan de Nieuwstraat tewerkgestelde kinderen tussen de 12 en 16 jaar nam de daarop volgende jaren geleidelijk af. Lees meer

    De mattenfabriek van het Werkfonds in het pakhuis Nieuwstraat 9 werd in 1903 gesloten na de vestiging van een commerciële mattenfabriek (De Leeuw) aan de Westakadijk ('De Havenaer').

  • 1905

    De familie Prins verkocht het pakhuis in 1905 aan graanhandelaar Antonie Meiling.

  • 1930

    In de jaren '30 verhuurde de familie Prins het Tabakhuis aan de wasmachinefabriek van Gerritsen & Vossegat (Gervos).

  • 1942

    Het pakhuis brandde eind 1942 grotendeels uit maar werd in 1943/44 herbouwd. De vorm en voorgevel bleven daarbij authentiek, in de zijgevels werden grote betonnen kozijnen ingemetseld.

  • 1945

    Na de Tweede Wereldoorlog werd het pakhuis verhuurd aan de bedrijfskledingfabriek van de firma Kors & Moorman, die werk gaf aan ca. 60 Nijkerkse meisjes. Er werd in deze fabriek tot in de jaren'50 ook veel kleding gemaakt voor het leger, met name 'voorden dienst in Indië'.

  • 1975

    In 1975 installeerde een Nijkerkse kegelclub haar kegelbaan op de eerste verdieping van het pakhuis. Op de begane grond was het pakhuis in gebruik door drankengroothandel Boonen.

  • 2007

    In 2007 is het pakhuis korte tijd in eigendom van de Woningstichting Nijkerk geweest.

  • 2010

    Woningstichting Nijkerk heeft het pand in 2010 verkocht aan de huidige eigenaren. Zij hebben het pand in 2011 gerestaureerd en zo het karakter van het oude tabakpakhuis teruggebracht. De huidige naam: 'Tabakhuis, verwijst naar de originele functie van het pand.

  • 2011

    In 2011 is, naar ontwerp van 4D architecten, het pakhuis volledig gerestaureerd met als doel het historische pakhuis te behouden voor de toekomst. Een belangrijk uitgangspunt hierbij was het behoud van de karakteristieke industriële uitstraling. Lees meer

    Dit betekende dat op verschillende plaatsen de geschiedenis van het pand bewust zichtbaar werd gehouden. Zo is bijvoorbeeld de gevel niet geheel opnieuw gevoegd omdat dit een 'te nette' uitstraling zou opleveren. Binnen is de totale opzet zo gekozen dat de karakteristieke lengte van het pand behouden is gebleven. De constructie is ook zoveel mogelijk in originele staat teruggebracht. Zo is één van de lange zijwanden geheel terug te herkennen als een massieve schoon metselwerk wand. Ook de houten draagbalken, de houten kolommen en de vloerdelen zijn in originele toestand terug gebracht. Dit gehavende hout en de ruwe metselwerk wand staan in contrast met de nieuwe afwerking die bewust strak is gehouden. Door het contrast is het duidelijk wat nieuw is ingebracht en wat origineel is.

  • 2013

    Met de intrede van Draad in het Tabakhuis is er nieuw leven gekomen in het monumentale pand aan de Nieuwstraat. Met karrenvrachten energie, vrolijkheid en vooral schitterende online producten dragen zij bij aan de prachtige combinatie van authenticiteit en moderne faciliteiten.